Tkackie dziedzictwo Warmii-pracownia tradycji w Brąswałdzie

Tkactwo to jedno z najstarszych rzemiosł ludowych, które przez wieki towarzyszyło codziennemu życiu mieszkańców Warmii. Z nici powstawały nie tylko przedmioty użytkowe, ale także nośniki tradycji, wzorów i znaczeń przekazywanych z pokolenia na pokolenie. Dziś do tych umiejętności wracamy, odkrywając je na nowo i nadając im współczesny wymiar.

W ramach projektu realizowany jest cykl warsztatów tkackich „Od nitek do tkaniny”, skierowany do mieszkańców gminy Dywity w różnym wieku. Zajęcia odbywają się w pracowni tkackiej w Izbie Pamięci Marii Zientary-Malewskiej w Brąswałdzie, wyposażonej w krosna typu Harfa oraz duże krosno Leclerc. Pod okiem doświadczonego instruktora uczestnicy poznają cały proces tworzenia tkaniny – od przygotowania materiałów i osnowy po techniki tkania i tworzenie własnych prac inspirowanych tradycyjnym wzornictwem Warmii.

W ramach projektu organizowane są również warsztaty edukacyjne dla dzieci i młodzieży, które w przystępny i angażujący sposób wprowadzają najmłodszych w świat tkactwa i lokalnego dziedzictwa. Uczestnicy poznają podstawowe pojęcia, obserwują pracę na krośnie i wykonują własne, proste formy tkackie.
Uzupełnieniem działań są spotkania „Opowieści utkane w pamięci” z regionalistami, etnografami i depozytariuszami tradycji, które przybliżają kulturę Warmii, jej język, zwyczaje i znaczenie rękodzieła w życiu dawnych mieszkańców.

Zwieńczeniem projektu będzie wystawa „Tkane Warmińskie Historie”, prezentująca prace uczestników oraz dokumentację całego procesu twórczego. Towarzyszyć jej będzie publikacja podsumowująca projekt, dostępna także w wersji cyfrowej.

Projekt łączy działania praktyczne, edukacyjne i dokumentacyjne, pokazując, że tradycyjne tkactwo Warmii wciąż może być żywe, inspirujące i obecne we współczesnej kulturze.

Projekt realizowany jest przez osoby od lat zaangażowane w ochronę i popularyzację dziedzictwa Warmii – zarówno od strony organizacyjnej, jak i praktyki rzemieślniczej oraz badań nad kulturą regionu.

Za realizację działań odpowiada Martyna Ruch – historyczka, regionalistka oraz kierownik ds. administracyjno-organizacyjnych GOK w Dywitach. Od lat aktywnie działa na rzecz promocji kultury Warmii, współpracując z lokalnymi twórcami i instytucjami. W projekcie odpowiada za jego organizację, przebieg i współpracę z partnerami, łącząc doświadczenie zawodowe z osobistą pasją do tkactwa.

             Twórcy i prowadzący

                    Warsztaty oraz spotkania prowadzą doświadczeni praktycy i badacze kultury regionu. 

Izabela Treutle

Pedagożka, regionalistka, animatorka i menadżerka kultury, członkini Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego w sekcji stroju ludowego. Przewodniczka turystyczna na terenie woj. Warmińsko-mazurskiego. Dwukrotna stypendystka Marszałka woj. warmińsko-mazurskiego w dziedzinie kultura/ochrona dziedzictwa niematerialnego. Autorka i opiekunka wniosku o wpisanie tradycyjnego wytwórstwa czepca warmińskiego na Krajową Listę Niematerialnego Dziedzictwa Kulturowego (2021). Na co dzień realizuje projekty, spotkania, prelekcje, autorskie wystawy, zajęcia edukacyjne popularyzujące historię i kulturę regionu Warmii i Mazur oraz szeroko pojęte działania kulturalne. Ukończyła pedagogikę oraz studia podyplomowe na kierunkach: muzealnictwo, zarządzanie w kulturze, nowe media w instytucjach dziedzictwa kulturowego oraz etnologia i antropologia.

W ramach projektu Izabela Treutle wystąpi jako jedna z prelegentek cyklu „Opowieści utkane w pamięci”, dzieląc się swoją wiedzą o tradycjach odzieżowych Warmii, symbolice stroju kobiecego oraz technikach wykonywania czepców. Opowie o materiałach, zdobieniach, funkcjach i znaczeniu czepca w życiu dawnych Warmiaczek, a także o procesie jego odtwarzania we współczesnych realiach. Dzięki jej kompetencjom uczestnicy spotkania będą mogli zobaczyć, jak drobiazgowa, kunsztowna i jednocześnie głęboko zakorzeniona w kulturze jest ta forma rękodzieła.

Anna Czachorowska

Absolwentka etnologii (2005) i historii (2009) Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu. Zawodowo związana z Warmią i Mazurami.  W latach 2009-2017 jako edukatorka muzealna w Muzeum Warmii i Mazur w Olsztynie prowadziła  zajęcia etnograficzne i historyczne dla dzieci i dorosłych, organizowała imprezy i spotkania muzealne. W latach 2017-2018 pracowała w Muzeum Budownictwa Ludowego – Parku Etnograficznym w Olsztynku, gdzie była kuratorką wystawy: Historia Niepodległej w sztuce ludowej.  W latach 2021-2022 była koordynatorką projektu „Z dobrej przędzy, różnym splotem – dokumentacja, archiwizacja i popularyzacja warmińskich i mazurskich tkanin ludowych”, który uzyskał dofinansowanie MKiDN w ramach programu Kultura ludowa. Kuratorka wystawy „Utkana opowieść. Warmińskie i Mazurskie tkaniny ludowe ze zbiorów MWiM” oraz autorka katalogu kolekcji tkanin ludowych MWiM.

Dzięki swojej wiedzy o technikach tkackich, surowcach, wzornictwie oraz historii i funkcjach dawnych tkanin, Anna Czachorowska jest idealną osobą, by na prelekcji „Opowieści utkane w pamięci” opowiedzieć o warmińskich tkaninach — o tym, jak wyglądało domowe tkactwo, jak tkaniny były wytwarzane i użytkowane, jaki miały charakter dekoracyjny i praktyczny, oraz co mówią o kulturze i życiu codziennym poprzednich pokoleń. Jej doświadczenie muzealne i badawcze oraz praktyczna znajomość zbiorów i historii regionu gwarantują, że wystąpienie będzie rzetelne, merytoryczne i pełne pasji — a jednocześnie interesujące dla szerokiego grona odbiorców, zarówno tych, którzy dopiero odkrywają tradycje Warmii, jak i tych, którzy znają je dobrze.

Renata Śliwka

Doświadczona tkaczka i artystka, od lat związana z warmińskim środowiskiem rękodzielniczym oraz aktywnie zaangażowana w ochronę i popularyzację tradycyjnych technik tkackich. Od 1998 roku jest członkinią Zespołu Tkactwa Artystycznego w Olsztynie, gdzie rozwija swoje umiejętności oraz tworzy kilimy, gobeliny i tkaniny unikatowe prezentowane na licznych wystawach regionalnych. Jej prace wielokrotnie brały udział w prestiżowych ogólnopolskich przeglądach i konkursach sztuki włókna, takich jak Ogólnopolski Przegląd Amatorskiej Tkaniny Unikatowej w Bydgoszczy (OPATU, biennale) oraz Ogólnopolski Konkurs Nieprofesjonalnej Twórczości Tkackiej organizowany przez Muzeum Rzemiosła Tkackiego w Turku (OKNTT, triennale), co potwierdza wysoki poziom jej twórczości i uznanie w środowisku tkackim. Swoje kompetencje doskonaliła również podczas corocznych warsztatów dawnego rękodzieła z terenu dawnych Prus Wschodnich – Werkwoche – organizowanych od 2007 roku przez Landsmannschaft Ostpreußen, najpierw w Bad Pyrmont, a obecnie w Helmstedt. To tam nauczyła się tkania na krosnach stołowych, poszerzając swoje doświadczenie o techniki stosowane w regionie historycznych Prus Wschodnich. Renata Śliwka od wielu lat pełni również funkcję instruktorki tkactwa. W 2020 roku prowadziła warsztaty w ramach projektu „Warmińska Wylęgarnia Rękodzieła”, realizowanego przez Gminę Dywity w programie NCK „Kultura – Interwencje”. W 2021 i 2022 roku, podczas zajęć organizowanych przez GOK Dywity w Brąswałdzie, uczyła tkania oraz założyła Koło Tkackie „Splot – Deczka”, skupiające osoby pragnące rozwijać umiejętności rękodzielnicze w oparciu o lokalną tradycję. Ukończone w 2022 roku warsztaty tkackie w Centrum Kulturalno-Bibliotecznym w Barczewie dodatkowo wzbogaciły jej warsztat techniczny. Od stycznia 2023 roku prowadzi cotygodniowe zajęcia „Sztuka tkactwa – chrońmy przed zapomnieniem” w Olsztyńskim Stowarzyszeniu Mniejszości Niemieckiej.

W ramach projektu Renata Śliwka wystąpi jako jedna z prelegentek w cyklu „Opowieści utkane w pamięci”. Podczas swojego spotkania opowie o technikach tkackich stosowanych na dawnej Warmii – o sposobach przygotowywania przędzy, rodzajach używanych krosien, typowych splotach oraz o tym, jak dawniej powstawały tkaniny użytkowe i dekoracyjne w warmińskich domach. Jej wystąpienie przybliży uczestnikom praktyczną stronę tradycyjnego tkactwa, ukazując bogactwo dawnych umiejętności, które przez lata stanowiły ważny element codzienności i kultury regionu. Dzięki doświadczeniu, wiedzy i pasji prowadzącej spotkanie stanie się żywą lekcją historii rękodzieła Warmii.

Łukasz Ruch

Historyk, regionalista i jeden z najbardziej rozpoznawalnych współczesnych popularyzatorów gwary warmińskiej. Jako depozytariusz wpisu gwary warmińskiej na Krajową listę niematerialnego dziedzictwa kultury UNESCO pełni ważną rolę w jej ochronie, dokumentowaniu i przekazywaniu kolejnym pokoleniom. Jest rodowitym Warmiakiem głęboko związanym z kulturą swojego regionu, a jego działalność – zarówno naukowa, jak i popularyzatorska – od lat przyczynia się do wzrostu świadomości regionalnej oraz budowania dumy z lokalnych tradycji. Łukasz Ruch realizuje liczne projekty mające na celu zachowanie dziedzictwa kulturowego Warmii, w szczególności w obszarze języka, historii i obyczajów. Prowadzi spotkania, warsztaty i prelekcje, podczas których w przystępny sposób przedstawia bogactwo warmińskich tradycji– od elementów życia codziennego, przez dawne obrzędy, po język, którym posługiwali się mieszkańcy regionu. Jego działalność cechuje pasja, autentyczność oraz głębokie zrozumienie lokalnych realiów historycznych.

W ramach projektu Łukasz Ruch poprowadzi spotkanie zatytułowane „Głos Warmii przy krośnie. O czym mówiły dawniej tkaczki”. W jego trakcie przybliży uczestnikom nie tylko brzmienie i specyfikę gwary warmińskiej, ale także opowie o codziennych rozmowach, zwyczajach i relacjach międzyludzkich towarzyszących pracy przy krośnie. Spotkanie ukaże, że tkactwo było nie tylko rzemiosłem, lecz także ważną przestrzenią wymiany myśli, budowania więzi i przekazywania tradycji. Dzięki barwnym opowieściom, przykładom językowym oraz wiedzy historycznej prowadzącego uczestnicy będą mogli zanurzyć się w klimat dawnych warmińskich domów i zrozumieć, jak głęboko tkactwo wpisane było w kulturę i codzienność regionu.

Magdalena Kilkowska

Instruktorka warsztatów tkackich związana z Gminnym Ośrodkiem Kultury w Dywitach, a także doświadczona rękodzielniczka, która od lat zajmuje się rozwijaniem i popularyzowaniem technik tkackich wśród mieszkańców regionu. Jej działalność łączy w sobie praktyczną znajomość rzemiosła, pasję do tradycyjnych form tworzenia oraz umiejętność przekazywania wiedzy w sposób przystępny i inspirujący zarówno dla początkujących, jak i bardziej zaawansowanych uczestników zajęć. Prowadzi zajęcia, podczas których uczestnicy mogą poznać podstawy pracy z krosnami, nauczyć się przygotowania osnowy, dobierania wątków, komponowania wzorów oraz tworzenia współczesnych przedmiotów użytkowych inspirowanych lokalnym dziedzictwem.